Xây dựng cấu trúc ngày mới khi không còn đi làm

Trong những năm đi làm, ngày của chúng ta có cấu trúc rõ ràng: giờ dậy, giờ đi làm, cuộc họp, bữa trưa, deadline, giờ về. Không phải lúc nào cũng dễ chịu — nhưng nó tạo ra một nhịp điệu mà chúng ta hiếm khi nhận ra mình phụ thuộc vào đó. (Nội dung thông tin chung.)

Ông Nguyễn Hữu Bình, 63 tuổi, kỹ sư về hưu ở Đà Nẵng, mô tả tháng đầu sau khi nghỉ hưu là "kỳ nghỉ dài nhất cuộc đời". Đến tháng thứ ba, ông nhận ra điều gì đó thay đổi: "Tôi không biết hôm nay là thứ mấy. Không quan trọng. Nhưng chính cái 'không quan trọng' đó lại làm tôi thấy mất phương hướng." (Nhân vật minh họa.)

Tại sao cấu trúc quan trọng hơn chúng ta nghĩ

Nghiên cứu tâm lý học cho thấy con người nhìn chung hoạt động tốt hơn khi có cấu trúc và nhịp điệu. Không phải vì chúng ta cần ai đó bảo mình phải làm gì — mà vì cấu trúc giúp giảm tải quyết định nhỏ và tạo ra cảm giác tiến triển và kiểm soát.

Khi mất đi cấu trúc của công việc, nhiều người mô tả cảm giác ngày dài ra một cách kỳ lạ. Không phải vì không có gì để làm — mà vì không có khung tổ chức nào để sắp xếp những điều cần làm đó. Những quyết định nhỏ trở nên nặng nề hơn khi chúng ta phải đưa ra từ đầu mỗi ngày, mà không có lịch trình nào làm điểm tựa.

Nhà tâm lý học người Mỹ Mihaly Csikszentmihalyi, người nghiên cứu về hạnh phúc và trạng thái "dòng chảy" (flow), ghi nhận rằng những trải nghiệm có ý nghĩa thường xuất hiện khi chúng ta đang tham gia vào các hoạt động có mục tiêu rõ ràng và mức độ thách thức phù hợp — không phải khi chúng ta hoàn toàn không có gì để làm. Hưu trí không có cấu trúc có thể nghịch lý tạo ra ít thời gian có ý nghĩa hơn so với cuộc sống đi làm bận rộn.

Ảnh minh họa. Nguồn: Unsplash.

Xây dựng lại cấu trúc — không phải bắt chước lịch làm việc

Mục tiêu không phải là tạo ra một lịch trình giống lịch làm việc — đó sẽ là nỗ lực vô ích và thường thất bại. Mục tiêu là tìm ra một nhịp điệu phù hợp với cuộc sống mới, trong đó sự linh hoạt là tài sản chứ không phải vấn đề.

Nhiều người thấy hữu ích khi có một vài "neo điểm" cố định trong ngày — những hoạt động lặp lại đủ đều để tạo ra nhịp điệu cơ bản. Đây có thể là buổi tập thể dục buổi sáng, bữa cơm gia đình, thời gian đọc sách, hoặc một cuộc gọi hàng tuần với bạn bè. Những điểm neo này không cần nhiều — chỉ cần đủ để ngày không cảm thấy hoàn toàn vô định.

Điều quan trọng là những neo điểm này không nên chỉ là hoạt động thụ động như xem ti vi. Hoạt động có sự tham gia tích cực của não bộ và cơ thể — làm vườn, nấu ăn mới, gặp gỡ người khác, học điều gì đó — thường tạo ra cảm giác ngày có ý nghĩa hơn.

Nhịp tuần quan trọng không kém nhịp ngày

Ngoài cấu trúc ngày, nhiều người thấy rằng nhịp tuần cũng quan trọng. Khi còn đi làm, ngày trong tuần và cuối tuần có ý nghĩa khác nhau. Sau khi nghỉ hưu, ranh giới đó mờ đi.

Một số người tìm thấy giá trị trong việc giữ lại một phần ranh giới đó — ví dụ: dành các ngày trong tuần cho các hoạt động có cấu trúc hơn, và cuối tuần cho thời gian gia đình hay nghỉ ngơi thực sự. Điều này không bắt buộc — nhưng với nhiều người, việc có một nhịp tuần giúp thời gian cảm thấy có hình dạng hơn.

Thử nghiệm là một phần của quá trình

Không có cấu trúc nào đúng cho tất cả mọi người — và cấu trúc phù hợp ở tháng đầu có thể cần điều chỉnh ở tháng thứ sáu. Nhiều người về hưu mô tả quá trình tìm ra nhịp điệu của mình như một quá trình thử nghiệm kéo dài nhiều tháng.

Điều này là bình thường. Không cần phải tìm ra ngay từ ngày đầu tiên. Sự linh hoạt để điều chỉnh — thêm một hoạt động, bớt một cam kết, thay đổi giờ giấc — là một trong những ưu thế thực sự của cuộc sống sau khi nghỉ hưu.